Przejdź do treści
Strona główna » Blog » Lagom, tiary i komary – Szwecja | Gemmotrip

Lagom, tiary i komary – Szwecja | Gemmotrip

Szwecja jest dla mnie krajem umiaru, surowych górskich widoków, zapomnianych leśnych traktów zupełnie już przejętych przez naturę. Krajem mroźnej zimy z trzaskającym śniegiem i skuterowymi wyprawami przez jeziora, krajem chłodnego lata z setkami polodowcowych jezior. Kojarzy mi się z konikiem Dala, moroszką i szerokim pojęciem lagom.

Filozofia lagom

Zderzenie się z lagom było mi przeznaczone. Snując się po deszczowym rynku w Krakowie, przed wylotem do Sztokholmu, wstąpiliśmy z D. do Składu Taniej Książki przy Grodzkiej i tam czekał na mnie “Szwedzki sekret dobrego życia” pióra Loli Åkerström. Czym jest lagom? To sposób na życie, które pozwala cieszyć się z umiaru. Nie za dużo, nie za mało, a w sam raz – to właśnie oznacza to tajemnicze słowo (kojarzące się z równie egzotycznym lagunem 😀 ). Duńczycy mają swoje hygge, Szwedzi natomiast lagom. Swoją sztukę równowagi – życie w zgodzie ze sobą i naturą oraz docenianie tego, co się już ma.

Ciekawostką, która utkwiła mi w pamięci jest last piece taboo – unikanie częstowania się ostatnim kawałkiem ciasta na talerzu (czy też innego smakołyku podanego gościom). Szwedzi zazwyczaj odkrawają połowę tej porcji, później jeszcze ćwierć, następnie jeszcze kawałeczek, aż na talerzu zostanie smutna resztka, po którą nikt już nie sięga.

Symbol Szwecji – dalahäst

Ręcznie wystrugany czerwony konik jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Szwecji, który jest wytwarzany od XVII wieku w regionie Dalarna (w centralnej Szwecji). W każdym domu znajduje się conajmniej jeden Konik Dala (dalahäst), a tradycją stało się dawanie tej uroczej rzeźby w prezencie, w związku z jego “strzegącą” symboliką. Szwedzka ludność wierzyła, że dalahast ma moc odstraszania złego, przez co wieszano go nad wejściem do domu, zapewniając mu bezpieczeństwo. Historia konika była burzliwa, przez pewien czas był nawet na liście przedmiotów zakazanych! Potępił go biskup Västerås, który uważał go za obiekt grzechu i narzędzie używane przez kobiety do czarnej magii, za co wytaczano im procesy.

Legenda głosi, że w przedłużające się jesienne wieczory, gdy mężczyźni zmęczeni po całodziennym rąbaniu drwa wracali do swoich chat, odpoczywali przy kominku strugając dla dzieci drewniane zabawki. Symboliczny konik był pierwszym co drwalom mogło przyjść na myśl – oprócz bycia towarzyszem i pomocnikiem człowieka – miał strzec potomstwo przed złymi duchami.

Konik z Dalarny


Szwedzkie błyskotki

Tradycyjne szwedzkie zaręczyny

Te w tradycyjnym wydaniu odbiegają daleko od romantycznej amerykańskiej wersji, gdzie wybranek klęka, otwiera błękitne pudełeczko z skrywające gigantyczny diament, a dookoła śpiewają ptaszki… i zadaje to pytanie: Vill du gifta dig med mig?

Pierwsza kwestia jest taka, że pierścionki zaręczynowe są dwa – dla obojga partnerów. Zazwyczaj są proste i przypominają nasze polskie obrączki ślubne. W Szwecji palec serdeczny nazywa się “pierścionkowym” (ett ringfinger), a symboliczne krążki nosi się na nim u lewej dłoni. Zaręczyny rzadko bywają zaskoczeniem, zazwyczaj są planowane przez obojga partnerów, którzy wspólnie wybierają pierścionki zaręczynowe, które mają symbolizować przyrzeczenie.

Gdy państwo młodzi spotykają się na ślubnym kobiercu – zwyczajowo pierścionek zaręczynowy mężczyzny staje się jego obrączką, natomiast kobieta wkłada na ten sam palec, na którym nosi obrączkę – pierścionek ślubny, który jest ozdobiony kamieniem (najczęściej jednym diamentem).

Pierścionki zaręczynowe
Pierścionek ślubny

Kolekcja Szwedzkiej Rodziny Królewskiej

Rody królewskie słyną z posiadanie kolekcji wyjątkowych klejnotów. Część z nich osadzona jest w regaliach, a pozostałe w wyjątkowo zdobionej biżuterii. Forma posesji takich klejnotów może być bardzo ciekawa i różnić się w zależności od rodu. Dla przykładu – Królowa Wielkiej Brytanii – Elżbieta II posiada na wyłączność najcenniejsze wyroby jubilerskie – wypożyczając je tylko poszczególnym członkom rodziny. Natomiast szwedzka rodzina królewska ma bardziej kolektywne podejście. Bernadottes mają fundację biżuterii królewskiej, w której znajdują się historyczne klejnoty rodzinne. Te wyroby są własnością całej rodziny, a nie jednej osoby. Większość klejnotów jest dostępna dla każdej królewskiej kobiety, jednak te najcenniejsze są zarezerwowane jedynie dla królowej Sylwii.

Szwedzkie głowy rodziny królewskiej są spragnione tiar. Ich mnogość, bogactwo, różnorodność stylu mogą przyprawić o zawrót głowy! To temat na odrębny artykuł… jednak nawet tutaj przejawia się szwedzki umiar i niemalże recyklingowe podejście do biżuterii – wiele z tiar są multizadaniowe i mogą być noszone jako naszyjniki. Natomiast “nowe” są tworzone z biżuterii, która już znajduje się w skarbcu korony – jak tiara Księżniczki Sofii. Nie dość, że została wykonana z naszyjnika królowej to w dodatku kamienie znajdujące się u jej szczytu są wymienne (w trzech opcjach – szmaragdy, diamenty oraz perły).


Sami slöjd

…czyli rękodzieło Saamów, dzieli się na dwie kategorie – rękodzieło twarde (tradycyjnie wykonywane przez mężczyzn – noże, kubki z poroża renifera) i miękkie (najczęściej tworzone przez kobiety składające się z odzieży, biżuterii, toreb i koszyków wyplatanych z korzeni brzozy). Najbardziej rozpoznawalną lapońską biżuterią są ręcznie tworzone skórzane bransoletki ze skomplikowanymi plecionkami (z podwójnie oplecionego drutu cynowego) w tradycyjnych wzorach Saamów. Zapięcie często jest guziczkiem wyrzeźbionym z poroża renifera.

Oryginalną lapońską biżuterię można nabyć podczas poświątecznego targu w Jokkmokk (który odbywa się tam od 400 lat!). Miałam okazję podziwiać te wyroby w sklepiku przy Icehotelu w Jukkasjärvi kilka lat temu i przyznam, że na żywo robią ogromne wrażenie!

Lapońskie bransoletki

Doctoral insignia – zaślubiny z nauką

W krajach skandynawskich istnieje zwyczaj noszenia złotej obrączki symbolizującej związek z nauką. Może być noszony po nadaniu stopnia naukowego doktora. Oprócz biretu, wieńca laurowego oraz dyplomu, pierścień doktorski stanowi część akademickich regaliów w Szwecji. Jako jedyny jest przeznaczony do noszenia na co dzień i jest zwykle zakładany na serdeczny palec u lewej ręki (tak jak obrączka ślubna). Są wykonane ze złota (żółtego lub białego) i mają wzór charakterystyczny dla wydziału nadającego. Powtarzającym się motywem jest wieniec laurowy. Te sygnety nie są prezentem od uczelni, absolwent może dobrowolnie wykupić tę usługę u jubilera na własny koszt.


Trzy korony czyli cechy probiercze w Szwecji

W Szwecji wyroby wykonane z metali szlachetnych są znakowane cechami z trzema koronami. Stop złota, który zawiera conajmniej 37,5% czystego kruszcu jest oznakowany trzema koronami i numeratorem odpowiadającym próbie (375, 585, 750). Stop srebra musi mieć conajmniej 80% Ag i oprócz trzech koron zawiera literkę S. Natomiast platyna może zawierać jedynie 15% domieszek w stopie i oprócz trzech koron nabija się cechę z literką P.

Dlaczego trzy korony? Nawet mały herb Szwecji zawiera w sobie trzy korony. Mają one symbolizować trzy bogactwa naturalne Szwecji: góry, lasy i wodę. Istnieje też teoria, że pochodzą od trzech pogańskich bogów Thora, Odyna i Frejra, którzy byli czczeni w czasach przedchrześcijańskich w świątyni w Uppsali (gdzie byli przedstawieni w koronach). Najpewniejszym jest, że trzy korony stanowiły symbol zjednoczenia trzech królestw: Szwecji, Norwegii oraz Danii.

Cechy probiercze obowiązujące w Szwecji dla złota, srebra i platyny
Źródło
Mały herb Królestwa Szwecji
Szwedzka cecha probiercza wybita w srebrze
Źródło

Mam nadzieję, że znajdziecie coś dla siebie w tej nowej serii. Chciałam przy okazji podróży dzielić się z Wami ciekawostkami na temat danego miejsca, kultury przede wszystkim biżuterii i tradycji z nią związanej . Mam już dla Was przygotowany wpis o designie w Szwecji – wraz z przykładami wyjątkowej nowoczesnej biżuterii.

Teraz lecę nazbierać moroszki (żółtej maliny nordyckiej – mdłej, ale za to gorzkiej), a później jedziemy nad Storforsen – największy szwedzki wodospad. Trzymajcie się, miłego dnia! 🙂

Karolina

5 komentarzy do “Lagom, tiary i komary – Szwecja | Gemmotrip”

  1. Zwyczaj obrączek zaręczynowych super! Sama jestem fanką obrączek, więc brałabym w ciemno 🙂 o obrączkach naukowych z kolei nigdy wcześniej nie słyszałam. Intrygujące! Trochę jak symbole bractw 😀 ciekawy pomysł mieli 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.